Als zelfs Paus Leo XIV in zijn eerste publieke toespraak waarschuwt voor de impact van kunstmatige intelligentie, dan weet je: dit onderwerp is geen hype, maar realiteit. In editie 2025-01 verscheen een artikel van Kolonel der Huzaren Hans van Dalen wat ook op de cover van het vakblad INFANTERIST verscheen over de Artificial Officer. Hierin betoogt hij dat de introductie van AI in militaire hoofdkwartieren een kwestie van tijd is. In potentie kan deze technologie ons een voorsprong geven op het gevechtsveld mits we begrijpen waar we het over hebben.
AI-geletterdheid
De digitale vaardigheden van militairen blijven vaak onderbelicht. Van officieren wordt impliciet bijvoorbeeld verwacht dat ze kunnen werken met Microsoft Office, zonder dat dit expliciet terugkomt in een curriculum. Het gevolg? De meeste collega’s gebruiken Excel vooral voor het maken van lijstjes of Powerpoint slides als notulen.
Als we van een manschap verwachten dat een weapon handling test wordt afgelegd, waarom bestaat er dan niet iets vergelijkbaars voor digitale basisvaardigheden voor kaderleden met een kantoorfunctie? Enerzijds om te begrijpen hoe het gereedschap werkt en anderzijds om er veilig mee te werken.
AI-geletterdheid is het geheel van vaardigheden, kennis en begrip dat nodig is om kunstmatige intelligentie (AI) op een geïnformeerde, bewuste en verantwoorde manier te kunnen gebruiken, inzetten en beoordelen.
AI-geletterdheid is geen luxe of bijzaak meer. Volgens de Europese AI-verordening moet elke organisatie vanaf 2 februari 2025 die AI-tools inzet, zorgen dat personeel voldoende is opgeleid om ze op verantwoorde wijze te gebruiken. Dat raakt ons dus ook, want met de lancering van DefGPT en de Speech-to-Tekst tool vanuit JIVC worden ons al AI-tools aangereikt. Daarnaast is er een projectteam van afdeling DATA bij JIVC bezig om een AI-agent te ontwikkelen die ondersteunt bij stap 2B van het TPLF. Het enige wat Defensie tot nu toe heeft beschreven om verantwoordelijk met generatieve AI om te gaan is terug te vinden in het Handboek Cyberveilig werken (2024). Het risico bestaat dat net als bij de invoering van DefGPT een nieuwe technologie wordt geïmplementeerd, zonder collega’s bekend te maken met de (on)mogelijkheden.
Handige bronnen om snel AI-vaardig te worden
Mocht je in jezelf willen investeren, dan zijn dit twee tips om te beginnen:
De Nationale AI-cursus is een gratis online cursus die snel en begrijpelijk uitlegt wat generatieve AI is en hoe het werkt:
De LibGuide van de NLDA-bibliotheek biedt een overzicht van AI-tools die buiten het informatievaardigheden-domein gebruikt mogen worden:
Let op: gratis bestaat niet echt, jij bent het product
Een belangrijke kanttekening: veel AI-tools zijn gratis, maar dat betekent niet dat ze zonder voorwaarden komen. Mijn advies is: besef altijd dat wanneer je niet betaalt voor een tool, jij waarschijnlijk het product bent. Je data wordt gebruikt om het model te verbeteren, voor advertenties, of voor commerciële analyses.
Zelfs ogenschijnlijk neutrale platforms hebben belangen. De Nationale AI-cursus is bijvoorbeeld mede mogelijk gemaakt door Microsoft, en schenkt daarom expliciet aandacht aan hun eigen product: Copilot. Daar is op zich niets mis mee, zolang je je maar bewust bent van de achterliggende belangen. Ook betaalde tools bieden geen volledige datagarantie, maar de kans op controle over je data is vaak wel groter.
Afsluiting
AI is geen toverwoord, maar ook geen hype die wel weer overwaait. Het is een technologie die onze werkpraktijk blijvend verandert. Door AI-geletterdheid serieus te nemen, kunnen we als militairen beter inschatten waar technologie ons helpt, waar het schuurt, en waar we juist grenzen moeten stellen.
Ons militaire vak bestaat uit art en science. Generatieve AI kan het proces van science versnellen zodat er meer aandacht gegeven wordt aan de art. Laten we dus niet wachten tot AI “van hogerhand” verplicht wordt opgelegd, maar het juist van onderaf mee vormgeven. Als officieren, als professionals en als militairen die begrijpen dat technologie pas waarde krijgt als je weet hoe je ermee omgaat.
Noten
Europese Unie. Verordening (EU) 2024/1689 betreffende kunstmatige intelligentie (AI-verordening). Artikel 4, lid 3: “Gebruikers van AI-systemen zorgen ervoor dat het betrokken personeel passende opleiding heeft genoten, waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan AI-geletterdheid en het gebruik van het specifieke AI-systeem.”
