Elektromagnetische oorlogsvoering (EOV) zijn militaire acties die elektromagnetische energie uitbuiten teneinde te voorzien in situational awareness en offensieve en defensieve effecten te creëren. Situational awareness houdt in principe in: informatie en inlichtingen. De effecten zijn: deceive, deny, disrupt, degrade en destroy. In Nederland heeft de geschiedenis van EOV zijn begin in de Tweede Wereldoorlog toen technologieën, zoals radio en radar, werden ingezet voor defensieve en offensieve doeleinden. De ontwikkeling van deze technologieën nam een vlucht na de oorlog met uitgebreide investeringen in communicatiesystemen en radartechnologie. In de Koude Oorlog periode begon Nederland steeds meer aandacht te besteden aan EOV, mede vanwege zijn strategische ligging in Europa en de dreiging vanuit de Sovjet-Unie. Het Nederlandse Leger ontwikkelde diverse programma’s gericht op het verbeteren van elektromagnetische oorlogsvoering en C2-systemen. Dit leidde tot samenwerking met NAVO-partners om geavanceerde systemen te integreren in het operationeel optreden.
Huidige inzet van Elektromagnetische Oorlogsvoering
Tegenwoordig speelt elektromagnetische oorlogsvoering een cruciale rol binnen het Nederlandse leger en andere krijgsmachten. EOV-systemen worden gebruikt voor Electromagnetic Surveillance (ES) dit houdt in het intercepteren van signalen, vijandelijke (wapen-)systemen op te sporen en in kaart te brengen. En Electromagnetic Attack (EA) wat bestaat uit het verstoren of uitschakelen van deze signalen of systemen. De integratie met moderne technologieën zoals cyberoorlogsvoering maakt het geheel nog complexer. Het verschil hierbij is dat cyber maar voor een klein deel gebruik maakt van het Elektromagnetisch Spectrum (EME) en voor EOV het EME juist de operationele omgeving is waarin wordt opgetreden.
Volgens de huidige EOV-doctrine van de NAVO is ES niet meer hoofdzakelijk gericht om aan inlichtingenvergaring te doen, maar primair bedoeld om doelen te vinden die met non-lethal effects (EA) kunnen worden bestreden, of doelinformatie aan te leveren voor lethal effects (fires). EOV is dus meer betrokken bij targeting. “EW is the combat arm of Electromagnetic Operations (EMO)” is een veelgehoord statement in de huidige EOV-doctrine.
Om net als bijvoorbeeld de Russische EOV het zogenaamde “sensor-to-shooter” te kunnen uitvoeren is het voorwaardelijk dat EOV, meer dan voorheen, nauw betrokken wordt bij het targetingproces. Dit kan door de EOV-staffunctionaris deel te laten nemen aan het D3A-proces: Decide, Detect, Deliver, Assess. Waar we dit van de Russische EOV al gewend waren, zien we nu in het huidige Oekraïne-Rusland conflict dat Oekraïne dit concept met succes toepast. Daar waar GPS-geleide wapens hinder ondervinden van Russische GPS/GNSS-jamming in het doelengebied, wordt door Oekraïense EOV-sensoren de bron van deze jamming-activiteiten opgespoord. Vervolgens wordt deze bron met gebruik van conventionele munitie uitgeschakeld. De vervolgstap is om daarna pas met (dure) hoogwaardige precisiemunitie zoals HIMARS of ATACMS het beoogde doel of doelengebied te bevuren.
Hoe zou zo een samenwerking eruit kunnen zien?Hieronder wordt aan de hand van een voorbeeld uit de oefening STEADFAST JUPITER 2023 (STJU23) kort weergegeven wat de toegevoegde waarde kan zijn van de EOV-staffunctionaris in het targetingproces. Tijdens STJU23 was een Nederlandse officier de STOFF EOV van het Land Component Command (LCC). In de eerste dagen van de oefening vormde GPS/GNSS-jamming een groot obstakel voor het NAVO-optreden. Vliegende ISR-assets moesten omkeren zonder hun missie te hebben kunnen uitvoeren en eenheden aan de grond konden niet met precisie navigeren. Daarnaast ondervonden geleide wapens en vliegtuigen ernstige hinder van deze GPS/GNSS-jamming. De vraag van C-LCC was hoe we de effecten van deze GPS/GNSS-jamming konden mitigeren. Net als bij elke oefening heb je te maken met een “kunstmatige” omgeving. De procedures konden echter goed beoefend worden en de leerwinst voor zowel targeteers als EOV was groot.
Hieronder een voorbeeld hoe EOV bij zou kunnen dragen aan het targettingproces
Decide: In deze fase kon de EOV-staffunctionaris input leveren in de vorm van doelinformatie over vijandelijke EOV-systemen. In dit geval ging het om vijandelijke (GPS/GNSS) jamming-systemen.
De EOV-staffunctionaris kon het belang van het uitschakelen van deze jammers motiveren en deze aandragen als lonende doelen (nominating targets). Dit had tot gevolg dat deze GPS/GNSS-jammers hoger op de Target List kwamen.
Detect: Sensoren, waaronder ook EOV-sensoren stelden de actuele aanwezigheid en locatie van deze vijandelijke jammers vast.
Deliver: Met de “delivery” van lethal-effects vanaf diverse platforms en wapensystemen werden deze vijandelijke jammers in de opeenvolgende dagen uitgeschakeld.
Assess: Wederom met diverse sensoren werd vastgesteld dat deze targets daadwerkelijk waren uitgeschakeld. EOV sensors kunnen, bijvoorbeeld in het EME, de verminderde activiteit van deze vijandelijke EOV-systemen vaststellen. Een andere indicator was de drastische daling van het aantal jamming reports (Meaconing Intrusion Jamming Interference (MIJI) reports).
Bovenstaand voorbeeld kan ook van toepassing zijn op non-lethal targeting. “Electromagnetic Attack is a form of Fires” volgens NAVO EOV-doctrine. Het targeten van de verbindingen van een vijandelijke commandopost middels jamming (EA) gaat volgens dezelfde procedure. Met als verschil dat detect, deliver en assess voornamelijk met EOV-assets wordt uitgevoerd en EOV meer de regie voert over het deliver-gedeelte.
Om bovenstaande voorbeelden structureel in praktijk te brengen in het landoptreden is een verandering van mindset nodig. Een passende quote hierbij is: “als je doet wat je altijd deed, dan krijg je wat je altijd kreeg”. De mindset veranderen zal bestaan uit: train as you fight (om echt klaar te zijn voor een oorlogsoptreden), meer inzicht op het slagveld door samenwerking tussen vuursteun en EOV (hierdoor prioriteiten nog beter in kaart kunnen brengen), vijandelijke EOV-inzet scripten in oefeningen en de EOV-staffunctionaris betrekken bij het targetingsproces.
Verandering gaat in kleine stappen, maar begint bij bewustwording. Bijvoorbeeld door rekening te gaan houden met een gedegradeerd EME. We zullen er aan moeten wennen dat we niet altijd vrij kunnen beschikken over dit EME omdat onze opponent over veel stoorcapaciteit beschikt en deze breed inzet. Ook het inzetten van eigen stoorcapaciteit kan soms betekenen dat eigen troepen hier hinder van ondervinden. Door dit te trainen creëren we een reëler beeld en leren we hiermee om te gaan. Preparation is key.
Welke lessen zijn er nu al vanuit Oekraine geleerd?
De recente strijd in Oekraïne geeft inzicht in de moderne inzet van EOV. Beide zijden maken naast EOV gebruik van drones, signals intelligence (SIGINT) en cyberaanvallen om informatie te verzamelen en C2 van hun opponent te verstoren. Het EME als operationele omgeving en de vrije beschikbaarheid hiervan als belangrijke voorwaarde voor militair optreden is een kwetsbaarheid. Er vindt veel jamming plaats en dat doet afbreuk aan de betrouwbaarheid van verbindingen en GPS/GNSS of GPS/GNSS-afhankelijke (wapen-)systemen. EOV gaat hier niet alleen over technologische superioriteit maar ook om tactisch inzicht en slimme tactische uitvoering. Met aanschaf en aanpassing van commercial of the shelf (COTS) systemen, zoals counter drone detectie systemen, jammers etc. zijn vaak verassend goede resultaten te behalen. Dit betekent dat ook een laag technologische opponent het een technologisch superieure krijgsmacht erg lastig kan maken. De snelle aanpassingen aan veranderde omstandigheden op het slagveld tonen aan hoe cruciaal flexibiliteit is binnen EOV. Drones die de ene dag gestoord worden door Russische EOV krijgen de Oekraïners met snelle aanpassingen de andere dag snel weer in de lucht.
Toekomstige ontwikkelingen
Vooruitkijkend naar de toekomst zullen we waarschijnlijk (verdere) integratie zien van kunstmatige intelligentie binnen EOV-systemen. Met als doel het sneller analyseren van data en informatiestromen. Hierdoor kunnen dreigingen sneller worden geïdentificeerd en kan hier dus sneller op worden gereageerd. Ook zal de samenwerking toenemen tussen verschillende krijgsmachtdelen, bijvoorbeeld tussen lucht- en landmacht.
Conclusie
EOV is een hoeksteen binnen militair optreden, niet alleen in Nederland maar wereldwijd. Het heeft bewezen essentieel te zijn bij moderne conflicten zoals in Oekraïne en zal ongetwijfeld verder evolueren met innovaties zoals AI en cyberspace-integratie. De nieuwe focus van de NAVO op Large Scale Combat Operations betekent ook een nieuwe focus voor EOV; namelijk EOV als slagkracht.
