Op 2 april 2025 woedde in de middag een natuurbrand op het Artillerie Schietkamp (ASK). Op deze relatief warme dag ontstond deze natuurbrand als gevolg van het schieten met mortieren 120mm met High Explosive (HE) granaten.
Ontstaat er vaker brand in het doelengebied op de Oldebroekse Heide als gevolg van schietactiviteiten? Zijn er overwegingen om schietactiviteiten bij warme dagen te annuleren of juist door te laten gaan? Wie of wat bepaalt dit annuleren of doorgaan? Zomaar een aantal vragen die ik in onderstaand artikel ga beantwoorden.
Eerst zal kort het convenant brandveiligheidsplan ASK worden toegelicht. Hierin staan o.a. de overeengekomen maatregelen met betrekking tot brandpreventie en –bestrijding op het ASK. Daarna bespreek ik de natuurbrand van begin april 2025 in relatie tot de afgesproken maatregelen uit het brandveiligheidsplan ASK. Hierbij maak ik ook gebruik van het door Defensie Brandweer ASK (DBW ASK) gemaakte verslag over deze natuurbrand. Als laatste sluit ik af.
Convenant brandveiligheidsplan ASK
Op 10 juni 2022 is het vigerende convenant brandveiligheidsplan ASK ondertekend door vertegenwoordigers van het ministerie van Defensie, Rijksvastgoedbedrijf (RVB), Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) en burgemeesters van vier omliggende gemeenten (Oldebroek, Elburg, Epe en Heerde). Immers het ASK ligt (ten dele) binnen de gemeentegrenzen van de bovengenoemde gemeenten.
Het ASK wordt sinds 1876 gebruikt als militair oefen- en schietterrein door onder andere artillerie- en mortiereenheden. Dit gebruik maakt het ASK tot een potentieel brandgevaarlijk gebied waarin frequent natuurbranden ontstaan als onderdeel van het bedrijfsproces. Diverse natuurbranden die in het verleden op dit terrein plaatsvonden hebben ertoe geleid dat er intensieve maatregelen zijn getroffen om branden zoveel mogelijk in de kiem te smoren of zoveel mogelijk beheersbaar te maken. Hiertoe zijn er op het ASK onder andere een stelsel van brandweerroutes, boomvrije zones, brandbanen, brandsingels en bluswatervijvers aangelegd.
Het ASK maakt onderdeel uit van het Natura 2000-gebied Veluwe en ligt in de gemeenten Elburg, Epe, Heerde en Oldebroek welke onderdeel uitmaken van de VNOG. Dit betekent dat in het kader van de brandveiligheid en brandbestrijding op het ASK en in de nabije omgeving van het ASK er een taak is weggelegd voor zowel betrokken gemeenten, VNOG, RVB als het Commando Landstrijdkrachten (CLAS). Het getekende convenant bevestigd naar mijn mening het besef van deze gezamenlijke verantwoordelijkheid.
In het onderliggende brandveiligheidsplan ASK (BVP ASK) zelf staan de overeengekomen maatregelen met betrekking tot brandpreventie en –bestrijding op het ASK evenals de bijbehorende calamiteitenprocedures. Het BVP ASK bestaat naast een korte inleiding uit drie delen, te weten deel A “situatie ASK”, deel B “brandpreventieplan ASK” en deel C “operationeel plan natuurbrandbestrijding ASK”.
Het BVP ASK zal in een structureel overleg tussen het RVB, VNOG, Defensie Veiligheidsorganisatie ASK en Bedrijfsveiligheid CLAS sectie Brandweerzorg worden geëvalueerd en indien nodig worden aangepast.
Het gaat nu te ver om achtereenvolgens alle gemaakte (detail)afspraken en overeengekomen maatregelen uit het BVP ASK te bespreken. Een aantal bepalingen uit BVP ASK wil ik echter wel benoemen omdat deze een min of meer directe relatie hebben met het zo realistisch mogelijk inschatten van het natuurbrandrisico op het ASK als gevolg van bijvoorbeeld schietactiviteiten. Overigens als er wel interesse is om het convenant BVP ASK een keer in te zien, kunt u dit bij mij aangeven. Hieronder volgen een aantal voor nu relevante bepalingen.
- C-ASK heeft een “status aparte” en is beslissingsbevoegd om binnen het verzorgingsgebied Defensie Brandweer ASK (DBW ASK) los van de natuurbrandrisicofase binnen de VNOG over te gaan van opschalingsfase ASK-NORMAAL naar opschalingsfase ASK-HOOG of opschalingsfase ASK-ZEER HOOG (en vice versa).
- Binnen het ASK is de kans op het ontstaan van natuurbranden als gevolg van schietactiviteiten in alle situaties aanwezig en in droge perioden (zeer) groot. Om dit natuurbrandrisico zo realistisch mogelijk in te schatten, analyseren C-ASK, Hoofd bureau Veiligheid (BVH) ASK en C-DBW ASK dit risico waarbij de volgende factoren en informatiebronnen geraadpleegd:
- geplande brandgevaarlijke schietactiviteiten volgens het schietprogramma;
- recent verschoten niet gedetoneerde munitie (blindgangers);
- restanten van nog actieve fosformunitie;
- de M8 indexwaarde van de meetposten in het ASK terrein;
- weerssituatie van afgelopen week;
- actuele en verwachte weerssituatie;
- de publiekssite natuurbrandrisico.nl;
- omgevingsbeeld t.a.v. natuurbrandrisico;
- relatieve (lucht)vochtigheid;
- windsnelheid in windkracht (verwachting);
- actuele windsnelheid in m/s;
- eigen waarneming m.b.t. staat van vegetatie in het verzorgingsgebied i.r.t. groeiseizoen.
- Tijdens opschalingsfase ASK-ZEER HOOG vindt er dagelijks afstemming plaats tussen C-ASK, Hoofd BVH ASK en C-DBW ASK. In deze bijeenkomst vindt er een analyse m.b.t. de risico’s en het wel/niet doorgaan van brandgevaarlijke activiteiten plaats. Hierbij kunnen bijvoorbeeld opleidings- en missiegerichte trainingen/certificeringen van defensie bepalend zijn.
- Bij brandgevaarlijke schietactiviteiten in deze periode kan worden besloten tot preventieve stand-by taken in het verzorgingsgebied DBW ASK door de 1e uitruk DBW ASK of het complete natuurbrandbestrijdingspeloton (NBB peloton) DBW ASK. Dit om adequaat te kunnen reageren op een (mogelijke) beginnende natuurbrand. Stand-by taken vinden plaats op veilige afstand (500 of 1000 meter) t.o.v. Mal Onveilig Gebied (MOG).
- In geval van een beginnende brand met zichtbare vlamverschijnselen welke waargenomen wordt vanuit commandopost (CP) ASK zullen indien nodig overige brandgevaarlijke schiet-, spring- en/of vliegactiviteiten direct worden gestaakt door zorg van CP ASK. Vervolgens kan DBW ASK na alarmering met de repressieve inzet aanvangen om zodoende direct adequaat te reageren en de uitbreiding zo tot een minimum te beperken.
- DBW ASK wordt ingezet in het verzorgingsgebied DBW ASK. Dit gebied betreft buiten oefen- en schietterrein ASK ook, oefenterrein ’t Harde, oefenterrein Wezeperberg, oefenterrein Woldberg, legerplaats bij Oldebroek, luitenant-kolonel Tonnetkazerne en raccordement ’t Harde.
Natuurbrand Oldebroekse Heide (02 april 2025)
Door het gebruik van het ASK als militair oefen- en schietterrein ontstaan er zeer frequent natuurbranden in het verzorgingsgebied DBW ASK. Meestal ontstaan deze branden in het kleine en/of grote doelengebied van de Oldebroekse Heide door neerkomende granaten of door restanten van munitie (m.n. fosfor, wat in droge perioden bij blootstelling aan de lucht spontaan zal ontbranden). Deze natuurbranden zijn te beschouwen als onderdeel van het bedrijfsproces van het ASK.
VNOG zit begin april 2025 in fase 2 – EXTRA ALERT. Dit betekent dat het al langere tijd droog is in de natuur, en dat de kans dan ook bestaat dat een natuurbrand ontstaat. Een natuurbrand kan zich in droge periodes snel en onvoorspelbaar ontwikkelen, zeker bij harde wind. Terreineigenaren, natuurbeheerders en hulpdiensten zijn in deze periode extra alert, maar vragen ook de medewerking van iedereen om de gevolgen van natuurbrand te voorkomen of te beperken. Je kunt in deze fase nog steeds gerust de natuur intrekken. Maar wees extra alert, gebruik het gezonde verstand en meld vooral in deze fase verdachte zaken meteen via 112. Op advies van C-DBW ASK wordt besloten door C-ASK dat het ASK gelijk met VNOG over gaat naar een hogere opschalingsfase. Op 2 april 2025 geldt hierdoor voor het ASK opschalingsfase ASK-ZEER HOOG.
De op 2 april 2025 vigerende opschalingsfase ASK-ZEER HOOG gecombineerd met mogelijke brandgevaarlijke activiteiten hebben geleid tot een afstemming tussen C-ASK, Hoofd BVH ASK en C-DBW ASK. Ervaring leert dat daar waar eerder m.n. door het schieten van lichtspoormunitie met klein kaliber wapens (KKW) of groot kaliber rook of licht schieten nu ook brand op het oefen- en schietterrein kan ontstaan door het schieten van HE granaten door houwitsers en/of mortieren. Op het schietprogramma van 2 april 2025 staan twee mogelijke brandgevaarlijke activiteiten, te weten schieten met mortier 81mm met HE granaten op klein doelengebied en schieten met mortier 120mm met HE granaten op groot doelengebied. Onderlinge gesprekken, waarbij onder andere de eerdergenoemde factoren en informatiebronnen zijn geraadpleegd, hebben geleid tot een advies van C-DBW ASK om het hele peloton DBW ASK stand-by te zetten in omgeving van blusvijver 4, aangrenzend aan het grote doelengebied. Hierdoor zijn de eerste voertuigen van brandweer ASK binnen vijf minuten ter plaatse mocht er door het schieten met mortieren op groot doelengebied een natuurbrand ontstaan. Dit advies is door C-ASK overgenomen.
Uiteindelijk heeft het schieten mortieren 120mm met HE granaten op groot doelengebied om en nabij 1400uur geleid tot een natuurbrand. Doordat het brandweerpeloton ASK stand-by staat in omgeving blusvijver 4, buiten de Mal Onveilig Gebied (MOG) en vlak naast groot doelengebied zijn de eerste brandweerauto’s binnen vijf minuten ter plaatse van deze natuurbrand. Door onder andere een defect aan een brandweervoertuig van DBW ASK ter plaatse van de natuurbrand is er door C-DBW ASK opgeschaald naar twee civiele pelotons brandweer. Uiteindelijk is het sein “brand meester” gegeven om 1737uur. Op 17 april 2025 is er een interne DBW ASK nabespreking geweest van deze zeer grote natuurbrand waarin uiteindelijk ook een schriftelijke toevoeging van de twee civiele pelotons is opgenomen. De vier kernvragen die in het verslag worden uitgewerkt zijn: wat is er precies gebeurd, wat ging er goed en werkte effectief, wat kan er beter of anders en welke lessen nemen we mee en delen we met anderen. Het antwoord op de eerste kernvraag zal hieronder letterlijk uit het verslag worden overgenomen zodat u als lezer een beeld krijgt van het verloop van de zeer grote natuurbrand. De overige kernvragen zullen verder niet aan bod komen.
“Wat is er precies gebeurd?
De brand is ontstaan door bedrijfsprocessen op het ASK. Het peloton ASK werd om 1122uur gealarmeerd voor een stand-by actie bij uitgangstelling blusvijver 4, aangrenzend aan het grote doelengebied. Gezien de verhoogde opschalingsfase (ASK-ZEER HOOG) betekende dit dat de eerste voertuigen binnen vijf minuten ter plaatse zijn.
De eenheden 2141, 2143, 2144, 2146, 2161 en 2181 + motorspuitaanhanger (MSA) van peloton ASK reden via de Verlengde Damweg/Blauwe Baan aan en kwamen aan bij de staart van het vuur. Vervolgens reden ze via de Gele Baan naar de kop van de brand, waar ze het veld in gingen om een natte stoplijn aan te leggen. De eerste uitruk (voertuigen 2141 en 2143) voerde een frontaanval uit vanaf de kop, met inzet via de linkerflank naar de staart. De tweede uitruk (voertuigen 2144 en 2146) voerden een vergelijkbare actie uit via de rechterflank. Waterwagens 2161 en 2181 werden ingezet op respectievelijk Blauwe Baan en Gele Baan.
Voertuig 2146 viel echter uit nadat het bij een heuvel de rembooster beschadigde, waardoor het luchtsysteem defect raakte en het voertuig niet meer inzetbaar was. 2144 werd ingezet ter bescherming van 2146 vanaf de rechterflank. De waterwagen 2181, die (nog) niet voorzien was van een Fire Defender-systeem, kon de ontwikkeling van het vuur aan de rechterflank niet afremmen. Hierdoor verplaatste het vuur zich via een dennenstrook wat op het eerste oog doodliep tegen het brandvlak, maar wat leidde tot vliegvuur over een afstand van 25 meter. Deze strook voorkwam aansluiting tussen de beheerbrandvlakken.
Bluswatervijver 2 is (meer dan twee jaar) buiten dienst als gevolg van een defect veroorzaakt door een lek. Dit defect heeft een behoorlijke impact op de operationele inzet, met name op de wateraanvoer via de Watergroep. Doordat de vijver niet meer bruikbaar is als bluswatervoorziening, worden aanvoerroutes langer en neemt de omlooptijd van waterwagens toe. Dit zorgt ervoor dat voertuigen minder lang aan het front aanwezig kunnen zijn en de stoplijnen aan effectiviteit verliest.
Vanwege de vultijd van de eerste uitruk en het uitvallen van 2146 werd besloten om bijstand te vragen van civiele eenheden. Dankzij inzet van een niet nader te noemen medewerker brandweer ASK voor het toepassen van battle damage repair kon 2146 relatief snel weer worden ingezet.
Door een effectief moment te kiezen waarbij drie voertuigen van DBW ASK volledig gevuld waren, werd er een succesvolle knockdown uitgevoerd op een vuurfront van 500 meter, tussen de naamloze weg en de Gele Baan. Vervolgens werd overgegaan in samenwerking met civiele eenheden op flank- en staartbestrijding. Het sein “brand meester” werd gegeven om 1737uur.”
Ik hoop dat er nu een beeld is ontstaan bij het verloop van een zeer grote natuurbrand op het oefen- en schietterrein ASK. Mede door alle gemaakte (detail)afspraken en overeengekomen maatregelen uit het BVP ASK gecombineerd met de inzet van goed opgeleid en enthousiast personeel brandweer ASK, personeel BVH ASK als civiele brandweer verloopt de onderlinge samenwerking goed en in een rustige sfeer. Uiteindelijk is hierdoor weer een (brandweer)klus geklaard!
Afsluitend
Ondanks het preventief afbranden van delen van het oefen- en schietterrein ASK kunnen er door schietactiviteiten natuurbranden ontstaan. Deze branden kunnen worden beschouwd als onderdeel van het bedrijfsproces van het ASK. Met de huidige weers- en klimaatomstandigheden ontstaat er, in tegenstelling tot vroeger, vaker een natuurbrand door schietactiviteiten met houwitsers en/of mortieren met HE granaten. Gelukkig is het ASK hierop voorbereid. Diverse natuurbranden die in het verleden op het terrein plaatsvonden hebben ertoe geleid dat er passende brandpreventie en –bestrijdingsmaatregelen zijn genomen. Uiteindelijk zijn deze maatregelen samen met andere afspraken en bijbehorende calamiteitenprocedures opgenomen in het convenant BVP ASK. Diverse factoren en informatiebronnen worden geraadpleegd voordat een afweging wordt gemaakt of een mogelijk brandgevaarlijke (schiet)activiteit door kan gaan. C-ASK is hierin beslissingsbevoegd. Deze samenwerking tussen RVB, VNOG, omliggende gemeente ASK (Oldebroek, Elburg, Heerde en Epe) en defensie zorgt ervoor dat oefen- en schietterrein ASK goed en adequaat op een natuurbrand op het ASK kan reageren.
