Opleiding Oekraïense Waarnemers

De oorlog in Oekraïne wordt gedomineerd door artillerie. Of het nu gaat om het Oekraïense tegenoffensief in het zuiden of de Russische aanval op Avdiivka in het oosten. Beide worden tot staan gebracht met maximaal gebruik van vuursteun. Deze inzet is niet alleen in de commandoposten van de strijdende partijen te volgen, maar ook op sociale media. Telegramkanalen en internetfora staan vol met beelden gemaakt met drones van de vernietigingskracht van de artillerie. De vernietigingskracht en de inzet van drones zijn niet nieuw. Het wijdverbreide gebruik van drones ter ondersteuning van artilleriewaarnemers daarentegen wel.

Het is dan ook logisch dat, naast de vele andere opleidingen die aan Oekraïense militairen gegeven worden binnen de NAVO, er ook een opleiding is voor artilleriewaarnemers. Deze wordt primair gegeven door de collega’s van de Duitse Artillerieschule in Idar-Oberstein. Zij leiden per kwartaal dertig Oekraïense waarnemers op. Elke lichting duurt welgeteld elf dagen. In vergelijking met de Nederlandse opleidingen FO Mech/Mot en FO AMB, die respectievelijk vijftien en tien weken duren, is dat een enorm verschil. In het uiterste geval valt er zelfs nog een goede tien procent van de opleidingsduur af door bijvoorbeeld een vertraagde vlucht of een langzame grensovergang richting Duitsland.

Oekraïne en Duitsland hebben gezamenlijk de leerdoelen bepaald voor deze korte opleiding. Deze bestaat grofweg uit twee delen: In het eerste gedeelte wordt er aandacht besteed aan de basis van het waarnemen. In het tweede gedeelte wordt de inzet van vuursteun met drones onderwezen. Dit is zeker voor Nederlandse instructeurs interessant, omdat het gebruik van drones in combinatie met vuursteun bij ons nog niet in onze opleidingen zit.

Halverwege 2023 kwam het verzoek, vanuit Oekraïne, om het aantal door de Artillerieschule op te leiden waarnemers op te hogen tot vijfenveertig per kwartaal. Door onvoldoende capaciteit heeft de Artillerieschule hierop aan Nederland steun gevraagd. Dit verzoek kwam uiteindelijk bij de Instructiegroep Doelopsporing en Vuursteuncoördinatie terecht. Door de lopende Nederlandse waarnemersopleidingen en een onderbezetting voor wat betreft instructeurs, heeft de IG deze opdracht uiteindelijk in wisselende samenstelling gedurende de periode oktober tot december ’23 uitgevoerd.

De uitvoering:

Voor de start van onze rotatie was er de mogelijkheid mee te kijken bij een rotatie in het tweede kwartaal. Zo kon de IG achterhalen wat de leerdoelen waren en de opties bekijken voor de uitvoering van de verschillende lessen, gezamenlijk of separaat. Uiteindelijk bleek de beste oplossing een aparte Duitse en Nederlandse klas, met een goede afstemming onderling over de voortgang van beide klassen. Ondanks dat de methode tussen het Duitse en Nederlandse lesgeven verschilt, was er een goede bodem voor effectieve samenwerking. Tijdens de uitvoering is dit verder uitgegroeid tot een sterke basis van vertrouwen. Met name door het onderling open te staan voor commentaar, zowel positief als negatief. Hierop kan komende rotaties doorgebouwd worden.

Tijdens het meekijken viel direct de vaardigheid van de leerlingen met de ‘Kropiva’ applicatie op. Dit is een applicatie die als het ware fungeert als een combinatie van ATAK en AFSIS. Het is daarmee niet alleen, zoals ATAK, een digitale weergave van de kaart, maar berekent ook direct de schietstanden voor verschillende artilleriesystemen en mortieren net als AFSIS. Ook op ‘Milchat’, de versie van ‘Kropiva’ met alleen de digitale versie van de kaart zijn de leerlingen vaardig.

De procedure die de Oekraïense waarnemers hanteren met behulp van Kropiva is de ‘Adjust Fire Manual’ in combinatie met een totaalcorrectie, oftewel een Fall of Shot-procedure. Ondanks dat de ervaring leert dat Kropiva zeer nauwkeurige doelgegevens produceert, weten de waarnemers vaak niet welk type geschut hun missie zal uitvoeren. Hierdoor is de standaard procedure één granaat voor controle ligging. Indien de ligging klopt geven zij daarna direct het uitwerkingsvuur af. Wanneer de ligging niet klopt corrigeren zij met behulp van ‘Kropiva’ de granaten naar het doel middels de Fall of Shot. Ondanks dat er tijd zit tussen initiële inslag en uitwerkingsvuur vertelden de leerlingen dat dit vaak niet genoeg is voor de vijand om te ontsnappen. Alleen bij beschikbaarheid van precisiemunitie of opdracht van hogerhand wordt er direct uitwerkingsvuur afgegeven.

Interessant in de Oekraïense procedure is het verschil in aantallen granaten voor het uitwerkingsvuur. Door munitie schaarste is de beschikbaarheid van granaten beperkt. Het standaardvuur voor de Oekraïense artilleriewaarnemer is dan ook, na de granaat voor de controle ligging, een uitwerkingsvuur van drie granaten. Of het nu gaat om een ongepantserd, licht- of zwaar gepantserd doel. Zolang de granaten binnen de dertig tot vijftig meter van het doel vallen is het effect ‘neutralise’ vaak te behalen, aldus de leerlingen met gevechtservaring. Door de munitie schaarste schieten de waarnemers ook bijna alleen puntdoelen. Bij meer dan één doelwit verleggen ze het coördinaat na elk uitwerkingsvuur.

Lesgeven aan leerlingen met gevechtservaring geeft een nieuwe dynamiek. Ondanks dat wij de kennis hebben over het waarnemen, hebben zij de kennis over realistisch doelaanbod en procedures. Hun toewijding, enthousiasme en resultaatgerichtheid zorgden ervoor dat zij de procedures snel tot zich konden nemen. Toen wij onze waardering hiervoor uitspraken, raakte hun antwoord ons diep. Ze zeiden: “we moeten wel, we gaan terug de oorlog in”. Ook tijdens de barbecue, die de Duitsers elke rotatie organiseren, lieten de leerlingen op vrolijke toon foto’s en video’s zien van hun eigen gevechtsacties. Zo lieten ze bijvoorbeeld beelden zien waarbij er clustermunitie op hen werd afgevuurd. Daarnaast toonden ze een foto van hun eigen gevechtspositie voor en na een Russische barrage. Hoe gemakkelijk en vrolijk ze omgingen met dergelijke gebeurtenissen, heeft een blijvende indruk achtergelaten bij ons instructeurs.

De grote variatie in het aanvangsniveau van de verschillende klassen was een ander opvallend element. Zo bestond een lichting uit matrozen van de marine-infanterie voor wie het meer een opleiding All Arms Observers werd. Bij een andere lichting ging het juist ook weer sneller de diepte in met onderofficier-verkenners en -mortieristen. Ook had niet iedereen Kropiva bij zich dankzij een toch tamelijk gebrekkige meldingsinstructie van Oekraïense zijde. Pas tijdens de voorstelronde kregen wij per lichting een idee met welke ervaring we te maken zouden krijgen. Hierop inspelen en tijdens de cursus het niveau verzwaren of toch een stapje terug doen, gaf ook ons als instructieteam energie. In plaats van aan de lopende band opleidingen te verzorgen was iedere klas weer een nieuwe uitdaging om aan te werken.

Het eerste gedeelte van de opleiding, ‘waarnemen basis’, bleek in veel gevallen erg basis te zijn. Geen van de leerlingen had ooit met een stafkaart gewerkt, laat staan een Duitse stafkaart van Idar-Oberstein. De stafkaart is uiteraard bekend in Oekraïne, maar daar waar het in Nederland een verbruiksproduct is, zijn ze in Oekraïne, juist door een gebrek aan nauwkeurige kaarten, pas op zijn vroegst in de compagniesstaf te vinden. Ook met het opmaken van coördinaten waren de leerlingen niet bekend, of het nu om MGRS, UTM of UKS ging. Gewapend met de Nederlandse kaarthoekmeter en een korte uitleg over MGRS gingen zij de eerste dagen vol goede moed aan de slag.

Uiteindelijk waren de Oekraïners na twee dagen in staat het geheel zelfgemaakte Oekraïense call for fire formulier in te vullen en na drie dagen ook de procedure Adjust Fire Manual uit te voeren. Uiteraard met initiële twijfel over het nut van het insluiten. Immers een drop 200 is bijzonder zonde als de granaat toch ‘duidelijk’ op 50 meter achter het doel ligt. Door juist deze correctie in te voeren en vervolgens het doel te missen, begrepen de leerlingen het nut en belang van insluiten het snelst. Het eerste gedeelte van de opleiding heeft het doel de achtergrond van het waarnemen te begrijpen, zodat er in het slechtste geval ook met alleen een veldkijker en kompas vuursteun uitgebracht kan worden middels de polar procedure.

De leerlingen vertelden ons dat het concept van de zelfstandige waarnemer, zoals wij deze in Nederland kennen, niet bestaat in Oekraïne. De ‘waarnemer’ in de voorste rand weerstand vertelt alleen wat hij ziet. Hij rekent dus zelf niets uit. Het berekenen van de correctie wordt uitgevoerd door de vuurleider. Hierdoor is in principe iedereen met een veldkijker waarnemer, maar bij het wegvallen van de vuurleider stokt het systeem. De zeer beperkte flexibiliteit van de Russische en Oekraïense vuursteun werd hierdoor voor ons een stuk duidelijker. Een omslag naar de waarnemer, zoals de NAVO die kent, is in de maak en de gegeven opleiding draagt hieraan bij.

Ondanks dat het onze hersenen af en toe deed kraken om te schakelen tussen Nederlands, Engels en Duits, was de aanwezigheid van de vanuit Nederland gestuurde Oekraïense tolk van essentieel belang. De tolken van de Duitse collega’s spraken namelijk allemaal Russisch, wat in principe geen probleem was omdat bijna alle opgeleide Oekraïners de Russische taal machtig waren. Echter waren de Duitse tolken niet in staat Oekraïense handboeken te lezen. Onze Oekraïense tolk kon voor ons de Oekraïense Danger Close procedure vertalen, rechtstreeks uit het open source handboek. Hierdoor waren wij in staat onze Danger Close les aan te passen op de daadwerkelijk gebruikte procedure in Oekraïne.

Het tweede gedeelte van de opleiding bestond, zoals eerder genoemd, uit het werken met drones. Door stil te staan bij het vergelijken van de werkelijkheid met de kaart, zoals aangeleerd in het eerste gedeelte van de opleiding, was het vinden van doelen met behulp van ‘Kropiva’ en ‘Milchat’ voor de leerlingen geen probleem. Door aandacht te besteden aan manuele correcties konden de leerlingen de gegevens die hun app produceerde voor de Fall of Shot procedure ook controleren. Hierdoor ontstond er ruimte om realistische tactische scenario’s aan te bieden in de simulator. Vanuit operationele overweging kan er inhoudelijk niet verder ingegaan worden op het tweede gedeelte van de opleiding.

 

Tot slot:

Vooraf waren wij, als instructeurs, bezorgd over de haalbaarheid van onze leerdoelen met maar tien tot elf lesdagen. Het dwong ons kritisch na te denken over waar we de nadruk op moesten leggen en waar helaas geen tijd was om de diepte in te gaan. De grote resultaatgerichtheid en het fanatisme waarmee de leerlingen zich de stof eigen wilden maken, zorgden voor een zeer steile leercurve. Zo konden wij ook met een goed gevoel elke dag de les beginnen en afsluiten.

Door het hoge werktempo in de trainer, konden we het onderste uit de kan halen bij de leerlingen. Ondanks het grote verschil in aanvangsniveau konden we door te schakelen in moeilijkheidsgraad, tijdens de scenario’s, iedereen van leerprikkels voorzien. Een leerling die aan het begin van de opleiding veel moeite had om mee te komen mede door zijn slechte ogen (waardoor hij alleen de kaart kon lezen met een vergrootglas) gaf in de laatste dagen zelfs aan dat het voor hem allemaal wel wat moeilijker mocht. Daarmee is ons doel meer dan bereikt.

De ervaringen die de Oekraïense militairen opdoen met het werken met drones en het uitschakelen van prioriteitsdoelen, lieten ons inzien dat, op dat gebied, de Oekraïners inmiddels voorlopen met de inzet van de artillerie. De vaak gehoorde Nederlandse uitspraak ‘een tank kun je alleen vernietigen met zestig granaten’ deed Oekraïense wenkbrauwen behoorlijk fronsen. Voor ons, inmiddels bekend met hun non-verbaal, betekende dat: ‘onzin’. Bij de Oekraïners blijft momenteel alleen dat wat werkt in gebruik. Een bijzonder verfrissende kijk op opleiden en het daadwerkelijk inzetten van vuursteun. Wat ons instructeurs betreft is het ondersteunen en geven van deze opleiding zeer nuttig geweest en moeten we dit blijven doen. Niet alleen voor de instructeur die lesgeeft aan leerlingen die een week na voltooien van de opleiding zich weer in hun sector van het front bevinden, maar ook voor de Nederlandse vuursteunketen. Uiteindelijk is het belangrijkste dat we met deze opleiding de Oekraïense oorlogsinspanning substantieel versterken.

Andere artikelen

Login ledengedeelte VOAWEB