Reservisten spelen een steeds belangrijkere rol in de huidige en toekomstige vorming van een flexibele en schaalbare krijgsmacht, zo ook binnen het Vuursteun Commando (VustCo). Dit artikel biedt inzicht in de verschillende varianten van reservistencontracten en inzetopties bij het VustCo. Het artikel benadrukt de toegevoegde waarde van reservisten in de huidige legervorming maar geeft ook de beperkingen aan. Veel thema’s rond om reservisten zijn op dit moment aan verandering onderhevig. Het artikel beschrijft dan ook de situatie zoals die nu bekend is.
Historische Context
Vrijwillige Landstorm
Het recent verschenen boek ‘Voor Huis en Haard’ belicht de bereidheid van burgers, mannen en vrouwen, om bij te dragen aan de verdediging en veiligheid van Nederland. In de jaren 1921-1927 dienden naar schatting 135 vrouwen bij de Vrijwillige Landstorm. Zij tekenden voor ongewapende dienst, aangezien vrouwen destijds waren uitgesloten van militaire beroepsdienst en dienstplicht. De Vrijwillige Landstorm bood hen toch de mogelijkheid om actief bij te dragen aan de landsverdediging.
Ontstaan en Ontwikkeling van de Vrijwillige Landstorm
De Vrijwillige Landstorm werd opgericht in 1914 toen particuliere weerbaarheidsverenigingen hun diensten aanboden aan de staat. Deze organisatie werd in 1940 door de Duitse bezetter ontbonden. Na de Tweede Wereldoorlog werd op 15 april 1948 de Nationale Reserve opgericht, die in 1983 korpsstatus kreeg door toekenning van een vaandel door koningin Beatrix. Het huidige Korps Nationale Reserve is een voortzetting van de Vrijwillige Landstorm en behoudt de traditie van vrijwillige weerbaarheden. De kernactiviteit van de reservisten van het Korps Nationale Reserve is het bewaken en beveiligen van vitale objecten en gebieden in Nederland.
Honderdduizenden Dienstplichtigen tijdens de Koude Oorlog
Tijdens de Koude Oorlog dienden honderdduizenden dienstplichtigen in reservisten-eenheden na hun parate diensttijd. Deze reservisten vormden de ruggengraat van de landsverdediging en zouden in geval van oorlog met het Warschaupact snel moeten mobiliseren, zowel binnen Nederland als in het Nederlandse legerkorpsvak in Duitsland.
Toekomst van de reservist als Deeltijdmilitair
De tijden zijn drastisch veranderd sinds de oplopende spanningen aan de oostgrens van Europa. Defensie werkt nu hard aan een flexibel dienmodel dat reservisten en beroepsmilitairen integreert. Defensie moet in dit tijdsgewricht snel kunnen opschalen of verkleinen. De focus ligt op een schaalbare krijgsmacht die een beroep doet op de hele samenleving.
Het HR Schillenmodel
Schil 1: Direct inzetbare militairen.
Schil 2: Militaire en burgerfuncties die in een crisis naar de eerste schil gaan.
Schil 3: Deeltijdmilitairen/reservisten.
Schil 4: Civiele diensten en marktpartijen voor aanvullende ondersteuning (netwerkcapaciteit).
Individueel Inzetbare Reservist (IIR)
Zoals hierboven beschreven maakt defensie al heel lang gebruik van reservisten. Het VustCo gebruikt o.a. de reservist in “de IIR constructie”. Dit zijn reservisten die ingezet worden voor projecten, voor het tijdelijk opvangen van vacatures of de taak overnemen van iemand die op uitzending is. Voorbeelden hiervan zijn de reservist die 2 dagen per week bezig is om samen met het bedrijfsleven te kijken naar de beste methode voor het werven van reservisten of de reservist die 4 dagen per week communicatie voor de Vuursteun oppakt incl. de voorbereidingen voor het vieren van 350 jaar artillerie in 2027. Deze constructie is nu heel bruikbaar en zal dat in de toekomst ook zijn. Voor deze “extra” capaciteit zal wel jaarlijks budget beschikbaar gesteld moeten worden.
Adaptieve Afdeling Staf – Reservist Operationele Capaciteit (ROC)
Een andere variant wordt sinds 2022 toegepast bij het Vustco en dat is de Adaptieve Afdeling Staf. Dit is een vaste set aan reservistenfuncties die als taak hebben de Afdelingsstaf te versterken. In de reorganisatie zullen we dit ombouwen naar een set functies voor beide afdn. Het gaat dan om max 10 functies per afd verdeeld over de sie 2, 3, 4 en 6. Deze functionarissen trainen op gezette tijden in het jaar met hun counter part (bijv kap reservist sie 3 met de kap operatien van de sie 3) om current te blijven of ze worden ingezet bij oefn als de beroepsfunctionaris niet aanwezig is. Met deze constructie bouwen we redundantie en flexibiliteit bij beide afdn staven. Voor deze groep functies is reeds structureel budget beschikbaar.
HR ECO-systeem Reservist MMR (Thales)
Als er specifieke afspraken tussen een bedrijf en Defensie voor het leveren van reservisten afgesloten worden noemen we dat een HR ECO-systeem. Zo is Thales de leverancier van onze Multi Missie radar (MMR). Om gebruik te kunnen maken van de specifieke radar kennis van Thales personeel zijn afspraken gemaakt voor het vullen van 4 functies met reservisten. De kosten die Thales daarvoor maakt worden bij Defensie verrekend. De winst voor Thales is dat ze “mee kijkt” met de operationele praktijk ervaringen die wij opdoen met het trainen met de MMR. De software van dit soort moderne systemen ontwikkelt continue. Hiervoor is een nauwe samenwerking nodig tussen Defensie en de industrie. Voor dit samenwerkingsverband met Thales is gekozen voor deze HR ECO-systeem constructie. Thales garandeert de vulling van 4 functies met reservisten en wij verrekenen de kosten daarvoor. Win-win. Omdat dit allemaal nieuwe ontwikkelingen zijn, zijn er nog veel opstart problemen. CLAS maakt echter stappen om ook de reservist in de reguliere HR lijn mee te nemen vergelijkbaar met de beroeps waardoor processen soepeler zullen gaan lopen.
Reservist operationele capaciteit (ROC)
Nog een andere variant is de reservist operationele capaciteit. Dit is de functionaris die de dienst verlaat maar wel als reservist aan wil blijven. Deze persoon is volledig opgeleid en getraind en dus zeer waardevol bij de eenheid. Hiervan is afgesproken dat als iemand dit wil hij/zij altijd aangenomen wordt als reservist ondanks dat dit budgettair nog niet is ingeregeld. Wat is er nu mooier dan de ervaren Korporaal die als reservist nog mee wil op oef en zo een waardevolle aanvulling is bij personeelstekorten.
Legervorming
Dit is een mooi bruggetje naar legervorming. De hiervoor genoemde reservisten kunnen ingezet worden i.p.v. vacatures maar zouden ook prima ingezet kunnen worden als aanvulling bij verliezen. Deze reservisten zouden ook ingezet kunnen worden om extra ehdn in te zetten mits er materiaal aangekoppeld wordt (de mobilisabele ehdn uit de Koude Oorlog). Het hebben van een pers aanvullingssysteem en / of mobilisabele ehdn is echter een legervormingsvraagstuk dat nog niet beantwoord is. Mocht tot voornoemde legervorming elementen besloten worden dan moeten diverse randvoorwaarden gerealiseerd worden zoals materiaal, infra, opleidingen, reservisten werving en budget.
Wat nu als reservisten structureel een deel je eenheid vullen?
In legerplan LvM 23 (versterken Vuursteun) heeft het Vustco de opdracht gekregen een deel van hun organisatie te vullen met reservisten. Regelmatig wordt dit adaptieve vulling genoemd. (Adaptief volgens van Dale: zich aanpassend / het vermogen om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden of situaties). Dit suggereert dat er veranderingen optreden waarop de vulling zich kan aanpassen. Dit is misleidend. Het gaat hier namelijk om een ehd met een duidelijke taakstelling. Omdat vulling met beroeps moeilijk is wordt een deel gevuld met reservisten. Niets adaptief dus maar gewoon pers met een andere contract vorm. Misschien ook hoog tijd om reservisten dan ook zo te benaderen incl hun rechtspositie. Op zich een prima idee om een deel van je ehd te vullen met reservisten. Het is goedkoper en lost een deel van je wervingsprobleem op voor beroepspersoneel. De grote kanttekening is: is de opdracht dan nog uitvoerbaar. Vanaf 2025 moeten we namelijk met een zeer korte reactie tijd in staat zijn een cpl afd in Hoofdtaak 1 in te zetten. Kan dat ook als een deel van de ehd gevuld is met reservisten?
Omdat we er nog geen ervaring mee hebben en het nog aan het inregelen zijn volgen hier slechts enkele beschouwingen.
-Op dit moment is wetgeving onvoldoende ingericht. Bij inzet zoals een artikel 5 operatie kan de reservist gewoon verplicht worden op te komen. In alle andere situaties echter niet. Ook niet voor opleidingen en of trainingen.
-Er is onvoldoende opleidingscapaciteit om reservisten functie opleidingen te geven. Het lukt al niet om het zittende beroeps bestand alle opleidingen te geven (o.a. rij opleidingen) laat staan dat dit lukt bij reservisten die dit ook nog moeten afstemmen met hun werkgever. Dit dwingt tot het maximaal werven uit ex-beroeps personeel. De vraag is of dat gaat lukken. Voor nieuwe systemen zoals de MMR en Puls zal dit in elk geval nog vele jaren duren. Daarnaast verlaat maar een klein deel van het midden en hoger kader de dienst. Ook die groep is dus moeilijk te vullen met reservisten.
-Is de reservist voldoende in staat te trainen om current te blijven? Hier zal per functie gekeken moeten worden of het realistisch is dat de reservist met zijn beperkte opkomst uren in staat is current te blijven. Met de zeer korte reactie tijd bij inzet is er geen tijd om aanvullend te trainen. Functie’s waar een groot en snel kennisverval is vanwege bijvoorbeeld complexe handelingen lenen zich dus niet voor reservisten functies.
Er vanuit gaande dat wetgeving aangepast gaat worden is gebruik van reservisten als vast bestandsdeel van een ehd zeker mogelijk maar wel beperkt. Werving zal hoofdzakelijk uit ex beroeps pers moeten komen en het kan alleen op functies met een beperkt kennisverval. Op dit moment wordt binnen Vustco gekeken hoe het opgedragen quotum (financieel) aan reservisten uitvoerbaar is met voornoemde uitgangspunten.
Pilot
In 2025 starten we een pilot met enkele reservisten niet zijnde ex-beroeps. Hiermee willen onderzoeken of er toch niet functies zijn die we door “spijkerbroek” reservisten kunnen laten uitvoeren. We zijn in gesprek met ROVA (Zwolle) om in goed overleg bij hen een 6 tal Reservisten met een C-rijbewijs te mogen werven. Deze reservisten zullen dan in 2025 de opleiding tot reservist en omscholing op de Scania (pilot met OTCrij met reservisten rij-instr) volgen. In 2026 gaan ze dan trainen als ch volgvoertuig / ch Puls. Wanneer deze pilot slaagt kunnen we op deze manier een deel van het in LvM 23 opgelegde quotum vullen.
De oplettende lezer mist hier mogelijk het Dienjaar. Met als doel om deze categorie personeel voor een baan bij Defensie te enthousiasmeren worden zij nu ook als reservist aangesteld. Dit is echter een destijds ongelukkig gekozen constructie maar het was de enige manier om dit project snel in te kunnen voeren. Op dit moment is men dan ook aan het onderzoeken of de Dienjaar Militair niet naar een beroepsaanstelling met een contract van 1 of 2 jaar kan worden omgevormd.
Samenvatting
Reservisten zijn een onmisbare schakel in de flexibiliteit en schaalbaarheid van de huidige en toekomstige krijgsmacht, ook binnen het Vuursteun Commando. Hun rol evolueert mee met de veranderende geopolitieke situatie, waardoor Defensie in staat blijft om snel en effectief te kunnen reageren op dreigingen.
Het Schillenmodel biedt een gestructureerde benadering van de inzet van reservisten, waarbij zij in verschillende capaciteiten en scenario’s kunnen worden ingezet.
De inzet optie waarbij de reservist een vast bestanddeel vormt van de eenheid (met een korte reactie tijd) moet nog verder worden uitgewerkt en kent zijn beperkingen. Wanneer randvoorwaarden zoals wetgeving en opleidingscapaciteit zijn opgelost en rekening gehouden wordt met het soort functies waarvoor reservisten ingezet kunnen worden, wordt ook deze vorm een essentieel onderdeel van een flexibele en schaalbare krijgsmacht die klaar staat om de uitdagingen van de toekomst aan te gaan.
