Voor u ligt de laatste Sinte Barbara van 2024. We naderen het einde van het jaar. Een periode waarin veel mensen terugkijken op het afgelopen jaar en nadenken over wat de toekomst gaat brengen.
Ik woon zelf, na vele omzwervingen, weer in de gemeente Leudal in midden-Limburg. Een gebied dat 80 jaar geleden, in november 1944, werd bevrijd door de geallieerde legers. Dat was niet het einde van de oorlog in deze omgeving. Roermond aan de andere kant van de Maas werd pas in mrt 1945 bevrijd. Meer dan drie maanden duurde de strijd nog in de kou en in de modder; patrouilles, gevechten en intense beschietingen, voordat ook hier de wapens zwegen.
We hebben in ons dorp een uniek monument. Zover ik weet is dit het enige monument waarbij slachtoffers van beide zijden van de Tweede Wereldoorlog herdacht worden; van landen die toen tegen elkaar vochten. Het heet het ‘Monument van Verdraagzaamheid’
Op 14 november herdenken wij meer dan 800 militairen van alle partijen die in deze regio gesneuveld zijn. We gedenken ook alle burgerslachtoffers uit die tijd. Vaders, moeders en kinderen die omgekomen zijn door oorlogsgeweld.
Tijdens deze herdenking zijn gelukkig nog enkele veteranen aanwezig die toen, 80 jaar geleden, hebben meegevochten. Zij kunnen nu nog zelf vertellen wat ze meegemaakt hebben; hoe het er toen aan toe ging. Het is zeer boeiend en leerzaam om naar hun verhalen te luisteren. Maar zij hebben allemaal de leeftijd van de zeer sterken bereikt en het zal niet lang meer duren dat we alleen de geschreven verhalen nog hebben. Daarom is het zo belangrijk om goed vast te leggen wat er toen gebeurd is. Gelukkig is de bevrijding van Midden Limburg zeer goed gedocumenteerd in de boeken: Waar blijven de bevrijders. Die verhalen moeten wij doorvertellen, want alleen dan kun je leren van de geschiedenis.
De oorlog in onze regio is 80 jaar geleden en de komende maanden zullen alle regio’s van ons land de bevrijding herdenken; ieder op hun eigen wijze.
De tijd doet beelden en herinneringen vervagen. De verschrikkingen van de oorlog zagen we lang als een ver van ons bed show. We zien de ellende en het menselijk leed op tv, maar we kunnen ons niet voorstellen om het zelf nog eens mee te moeten maken. Behalve natuurlijk de militairen en hulpverleners die zijn uitgezonden naar verre landen.
Maar recente ontwikkelingen; de inval van Rusland in Oekraïne, de oorlog in het Midden-Oosten en de steeds toenemende retoriek in de wereld maken de mensen onzeker. Blijft het hier wel altijd vrede of moeten we er rekening mee houden dat we ook zelf direct betrokken raken bij een gewapend conflict.
Gewone mensen willen geen oorlog; ze willen een rustig leven en een veilige omgeving voor hun kinderen. Oorlogen worden meestal begonnen door leiders met grootheidswaanzin die zich niets aantrekken van het leed dat zij veroorzaken. Het zijn echter de gewone soldaten en de burgers die daarvoor de prijs betalen. Na verloop van tijd zijn zij het, die samen staan te gedenken en zich daarbij afvragen waarom ze ooit tegen elkaar hebben gevochten. Na de oorlog gaat de discussie vaak over het militaire optreden en zelden over de politieke besluitvorming.
De conflicten in de wereld en de problemen van onze samenleving zijn zeer complex en kunnen niet in simpele zwart wit termen beschreven worden. Toch gebeurt dit steeds vaker; waarbij steeds meer de nuance ontbreekt. Tegenwoordig viert individualisme hoogtij; iedereen denkt vooral aan zichzelf, maar neemt wel anderen de maat en accepteert geen andere mening.
En blijkbaar hanteren we daarbij ook nog het liefst verschillende normen voor verschillende groepen. De wereld is echt beter af als we iedereen in zijn of haar waarde laten. onafhankelijk van geloof, geaardheid, huidskleur of plaats waar je geboren bent. Dat staat niet voor niks in artikel 1 van onze grondwet. Uiteindelijk kunnen we alleen met en naast elkaar leven. Het heet niet voor niks: samenleving.
We zijn zo gewend aan vrede en vrijheid dat we ons niet kunnen voorstellen dat het ooit anders is. Maar vrede is niet vanzelfsprekend. Daar moeten we hard voor werken, veel voor doen en ook voor laten. Dat kunnen wij nooit alleen. Nederland treedt niet voor niets op in een bondgenootschap samen met de landen van de Europese gemeenschap, de NAVO, de Verenigde Naties.
Maar ook onze eigen samenleving moet zich voorbereiden en in staat zijn ook onder mindere omstandigheden te functioneren. Hoe is het gesteld met onze weerbaarheid? Zijn wij in staat om door te functioneren als onze basis voorzieningen grotendeels wegvallen zoals in een conflictsituatie gebeurt. Als we echt terug moeten vallen op elkaar.
Laten we er alles aan doen om dat te voorkomen zodat we de komende decennia bij ons monument nog steeds de slachtoffers van de tweede wereld oorlog gedenken en niet de nieuwe slachtoffers van een toekomstig conflict.
Ik moet daarbij denken aan een uitspraak van Herman van Veen tijdens een van zijn voorstellingen: Ik ben van na de oorlog en dat wil ik graag zo houden…
Laten we beginnen om een eigenschap te omarmen waar ons monument voor staat: verdraagzaamheid. Wanneer we dat kunnen opbrengen ziet de wereld er een stuk mooier uit.
Ik wens u allemaal een mooie jaarwisseling en alle geluk en voorspoed in het nieuwe jaar.
